Language : Arabic | English | Türkçe

اپلیکیشن تار و سه تار ایرانی » تگ های مطلب » انواع-دستگاه-هاي-موسيقي-در-تار-و-سه-تار

انواع دستگاه هاي موسيقي در تار و سه تار

توسط: admin در تاریخ 1395/07/06 - 15:50

نامگذاری سیم‌ها برای کوک قراردادی است. به این معنی که لازم نیست کوک سیم همان نت دیاپازون باشد. برای مثال در حالتی که قرار باشد سیم اول روی نت دو کوک شود و سیم دوم روی نت سل، می‌توان هر دو را یک پرده پایین‌تر آورد و سیم اول را روی نت سی‌بمل و سیم دوم را روی نت فا کوک کرد. در موسیقی سنتی ایران می‌توان هر دستگاه را با کوک‌های مختلف اجرا کرد که در اینجا متداول‌ترین آنها معرفی می‌شود.

حالت‌های کلی کوک
حالت سیم و نوع صدا سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
صدای ریز با سیم‌های سفت و کشیده دو سل دو دو
سیم‌ها دو نیم‌پرده بم‌تر کوک شوند سی‌بمل فا سی‌بمل سی‌بمل
سیم‌ها سه نیم‌پرده بم تر کوک شوند لا می لا لا

به علت پایین‌تر بودن نت دو در موسیقی سنتی ایرانی نسبت به موسیقی کلاسیک به میزان یک پرده، کوکِ «سی بمل، فا، سی بمل، سی بمل» همان کوکِ «دو، سل، دو، دو» شناخته می‌شود. در واقع، نامگذاری این کوک (که در اینجا کوک ماهور است) به عنوان «دو، سل، دو، دو» برای راحتی کار نوازندگان و هنرجویان است تا نسبت فاصله بین نت مورد استفاده در سیم یکم تا سیم دوم را که ۵ نیم پرده است، درک کنند.

كوك كردن تار

کوک شور

دستگاه شور مادر دستگاه‌های موسیقی ایران است و تمامی دستگاه‌ها و آوازها (به جز دستگاه چهارگاه) از شور مشتق می‌شوند.

کوک‌های متداول شور

سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
شور سُل دو سل دو فا
شور ر دو سل ر ر
شور دو دو فا دو دو
شور لا دو سل لا ر

متعلقات شور

آوازهای ابوعطا، بیات زند، افشاری، دشتی، بیات کرد با اینکه از متعلقات دستگاه شور هستند، اما هر یک دارای کوکِ جداگانه‌ای هستند. (امروزه آواز بیات اصفهان از متعلقات دستگاه همایون خوانده می‌شود که در قدیم متعلق به شور بوده و ربع پرده با شور تفاوت دارد)

آواز ابوعطا
کوک‌های متداول ابوعطا

سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴ توضیحات
ابوعطا دو دو سل دو فا مأخوذ از شور سل
ابوعطا سل دو سل ر ر مأخوذ از شور ر
ابوعطا فا دو فا دو دو مأخوذ از شور دو
ابوعطا ر دو سل لا ر مأخوذ از شور لا
آواز بیات زند

کوک سه‌تار در آواز بیات زند به روایت احمد عبادی نوازنده سه‌تار به این گونه است:

کوک‌های متداول آواز بیات زند
نام سیم اول سیم دوم سیم سوم سیم چهارم
بیات‌زند سی‌بمل دو فا سی‌بمل سی‌بمل
راست‌کوک سی‌بمل دو سل سی‌بمل فا
بیات‌زند دو دو سل دو دو
بیات‌زند می‌بمل دو فا می‌بمل می‌بمل
بیات‌زند فا دو فا دو دو
آواز افشاری
کوک‌های متداول آواز افشاری
سیم اول سیم دوم سیم سوم سیم چهارم
دو سل دو دو
آواز دشتی
کوک‌های متداول آواز دشتی
سیم اول سیم دوم سیم سوم سیم چهارم
دو سل لا ر

کوک همایون

کوک‌های متداول دستگاه همایون

سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
همایون می کرن دو سل ر ر
همایون ر کرن دو سل دو دو
همایون لا کرن دو سل لا کرن ر
همایون لا کرن ۲ دو فا سل دو
همایون سل کرن دو فا سل کرن می بمل

کوک مورد استفاده برای دستگاه همایون دقیقاً مانند کوکِ مورد استفاده در آوازِ ابوعطاست. در نوازندگی آواز بیات اصفهان نیز از همین کوک برای سه‌تار استفاده می‌شود.










کوک ماهور

کوک‌های متداول دستگاه ماهور

سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
ماهورِ دو دو سل دو دو
... دو فا دو دو
... دو سل دو فا

کوکِ سه‌تار در دستگاه ماهور به عنوان پایه شناخته می‌شود و در این کوک، سه‌تار دارای بیشترین وسعت صوتی خود است.

سیم‌های سه‌تار برای نوازندگی دستگاه ماهور به این صورت کوک می‌شوند:




کوک راست‌پنجگاه

کوک‌های متداول دستگاه راست‌پنجگاه

سیم ۱ سیم ۲ سیم ۳ سیم ۴
راست‌پنجگاه فا دو فا دو دو
راست‌پنجگاه دو دو سل دو دو
راست‌پنجگاه سل دو سل ر ر