Language : Arabic | English | Türkçe

اپلیکیشن تار و سه تار ایرانی » درباره ساز تار بیشتر بدانیم

درباره ساز تار بیشتر بدانیم

نوشته شده توسط : admin در 1398/03/01 - 08:05

تار را می توان نماد اصلی موسیقی اصیل ایرانی دانست. نواختن این ساز علاوه بر ایران در کشورهای دیگر خاورمیانه هم چون تاجیکستان، ارمنستان، گرجستان و آذربایجان نیز رواج دارد.

ساز تار در ابتدا دارای ۵ سیم بوده، سپس توسط نوازنده برجسته، غلامحسین درویش ملقب به درویش خان، سیم ششم نیز به آن اضافه شد که تا به امروز نیز پابرجاست. واژه تار در لغت به معنای زه و سیم می باشد. این ساز در گروه بندی سازهای ایرانی در گروه سازهای زهی مضرابی قرار می گیرد. گفتنی است این ساز از زمان فارابی مورد استفاده بوده و در ادامه توسط بزرگانی هم چون صفی الدین ارموی و سایرین رفته رفته به تکامل رسیده است. در ادامه و در عهد صفوی این ساز به اوج دوران تکامل خود رسیده و تقریبا به شکل امروزی نزدیک گشته و در ادامه، در دوران قاجار به شکلی که امروزه می بینیم درآمده است. در زیر تصویری از نقاشی در کاخ هشت بهشت اصفهان را می بینید که مربوط به نوازندگی زنی در دوره صفوی می باشد.

بر روی دسته تار به طور معمول ۲۵ پرده وجود دارد که هرکدام از آن ها قابل تنظیم می باشند. هر ساز تار دارای ۶ سیم فلزی به صورت ۳ دسته ۲ تایی بوده که روی آن کشیده شده است و به‌ وسیله مضرابی از جنس برنج نواخته می‌شود.

قسمت های مختلف ساز دارای جنسی متفاوت با یکدیگرند و هرکدام جدا از هم ساخته می شوند. جنس کاسه معمولا از چوب کهنه توت می باشد به طوری که سازندگان آن معتقدند هرچه چوب مورد استفاده کهنه تر باشد، ساز حاصل  صدای بهتری خواهد داشت. دسته ساز از چوب گردو ساخته می شود و پرده های روی آن نیز از جنس روده گوسفند یا پلیمر می باشد. در دو طرف دسته از استخوان ساق پای شتر استفاده می شود. پوست مورد استفاده بر روی کاسه ساز از جنس پوست جنین بره می باشد.

خصوصیات فیزیکی تار:

همان طور که دیده می شود تار از دو قسمت اصلی تشکیل شده است؛ کاسه و دسته.

کاسه طنینی:

این بخش از دو کاسه تو خالی تشکیل شده است. بخش بزرگ را کاسه و بخش کوچک تر را نقاره می‌ گویند. دهانه های باز این دو قسمت نیز همان طور که پیش تر گفته شد توسط پوست جنین بره پوشانده می شود. در نهایت قطعه ای به نام خرک که از جنس شاخ قوچ‌ کوهی می باشد بر روی پوست قرار می گیرد. خرک ها معمولا دارای طول ۵ و ارتفاع ۲ سانتی متر می باشند. شیارهایی بر روی خرک تعبیه شده که سیم ها را بر روی خود حفظ می کند.

لازم به ذکر است متخصصان ساخت تار معتقدند درختی که برای ساخت کاسه انتخاب شده باید در فصل پاییز و در زمانی که برگ های آن خشک شده و می ریزد و دیگر شیره و آب در آوند های آن جریان ندارد بریده و قطع شود.

دسته:

این بخش از تار که از جنس چوب گردو می باشد اجزای دیگری به همراه دارد با نام های: گوشی، شیطانک، سیم ها و پرده.

گوشی:

گوشی ها درون سرپنجه یا جعبه کوک، در بالای دسته ساز قرار می گیرد. تار دارای ۶ گوشی است که هر کدام جداگانه مسئولیت کوک کردن یکی از سیم ها را برعهده دارد.

شیطانک:

شیطانک قطعه ای بسیار باریک با ارتفاع ۲ میلی متر و از جنس شاخ قوچ کوهی می باشد. هم چنین وظیفه آن مانند خرک نگه داری سیم ها با استفاده از شیارهای روی آن است. سیم ها به واسطه قرار گرفتن بر روی شیطانک به گوشی متصل می شوند.

سیم:

هر ساز تار دارای ۶ سیم است که به تفکیک ۴ سیم فولادی و ۲ سیم از جنس برنج می باشند. سیم های اول و دوم از جنس فلز سفید رنگ فولاد، سیم سوم و چهارم از جنس برنج، سیم پنجم از جنس فولاد و در نهایت سیم ششم از جنس فلز زرد رنگ برنج می باشد. سیم ششم بَم ترین سیم تار محسوب می شود. لازم به ذکر است سیم ها به وسیله سیم گیر در پائین کاسه ساز محکم می شوند.

پرده:

پرده یا دستان از بخش های مهم تار در میزان کیفیت صدایی آن محسوب می شود. هر ساز تار به طور معمول ۲۵ پرده دارد که برخی نوازندگان این تعداد را تا ۲۸ نیز افزایش می دهند. همان طور که پیش تر نیز گفته شد جنس آن از روده گوسفند یا مواد پلیمری می باشد. پرده ها با ترتیب به خصوصی بسته می شوند زیرا هر یک معرف نت خاصی می باشند. معمولا پرده های ضخیم تر در بالای دسته و هم چنین پرده های ظریف تر در پائین دسته بسته می شوند.

مضراب نیز از جمله قطعات مهم مورد استفاده در نوازندگی تار می باشد. مضراب ها به طور معمول دارای طول ۳ تا ۴ سانتی متر بوده و جنس آن ها از برنج می باشد. بخشی از مضراب با موم پوشانده می شود تا نوازنده به راحتی آن را در دستانش حفظ کند.


با استناد به مباحث که بیان شد می توان اذعان نمود ساز تار سازیست با اسکلتی کاملا طبیعی. تمامی قسمت های تار ساخته شده از مواد کاملا طبیعی است و شاید بتوان این گونه بیان داشت که صدای شفاف و تاثیر گذار آن نیز در نتیجه همین مسئله باشد.

 

کوک تار:

یکی از مسائلی که همواره نوازندگان سازهای ایرانی را دچار مشکل می کند نگه داشتن کوک ساز درحین نوازندگی است که این مسئله در تار شدت بیشتری دارد. به طور معمول راه حل های مختلفی هم چون استفاده از گوشی فلزی و یا گوشی سازهای غربی، فشار دادن و محکم کردن بیش از حد گوشی ها و یا تغییر در فرم سرپنجه مورد استفاده قرار می گیرد، اما هیچ یک روشی مناسب برای حل این بحران نمی باشد.

در این جا قصد داریم پیش از ارائه راه حل مناسب، در جست و جوی کشف مشکل اصلی باشیم و نکاتی را به نوازندگان این ساز ارائه دهیم:

۱- تغییر رطوبت هوا که موجب خشک تر شدن یا مرطوب تر شدن پوست شده و پوست را جمع تر و یا باز تر می کند و به دنبال تغییر در ساختار پوست، خرک به سمت بالا یا پائین تغییر مکان داده و کوک ساز بهم بریزد.

۲- استفاده از سيم‌های ظریف و نازک؛ برخی از انواع سیم های مورد استفاده در تار ساختاری صنعتی داشته و جهت استفاده در موسیقی مناسب نمی باشد.

۳- ضعف گوشی های ساز در نگه داشتن کوک؛ دلیل عمده ی این امر اندازه گیری نامناسب و بی دقت سازندگان تار در میزان فشار سیم ها روی خرک و شیطانک و هم چنین میزان کشش سيم‌ ها بر روی سیم گیر و گوشی می باشد.

نحوه کوک کردن تار:


تگها: درباره ساز تار بیشتر بدانیم

بازدید کننده گرامی ، شما به عضویت سایت در نیامده اید.
پیشنهاد می کنیم در سایت ثبت نام کنید و یا وارد سایت شوید.
ارسال نظر

نظرات :